1. Konuda içtihadı birleştirme kararı var mı?
İçtihadı birleştirme kararları, Yargıtay Kanunu m.45/5 uyarınca benzer hukuki konularda Yargıtay Genel Kurullarını, dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlar. Yani konunuzda bir İBK varsa, kaç tane daire kararı bulduğunuzun önemi ikinci plandadır: önce İBK okunur, dayanak ona göre kurulur.
Pratik sonuç şudur: İBK’ya aykırı bir daire kararına dayanmak, dilekçeyi baştan zayıflatır. Araştırmaya daire kararlarıyla değil, konuda İBK olup olmadığını sorarak başlamak daha ekonomiktir.
2. Daire içtihadını değiştirmiş olabilir mi?
Daireler içtihatlarını değiştirebilir ve bunu çoğu zaman kararın gerekçesinde açıkça söyler: “dairemizin önceki uygulamasından dönülerek”, “bu karar ile içtihat değişikliğine gidilmiştir” gibi ifadeler geçer. Bu cümleler, eski tarihli kararlara dayanan bir dilekçe için erken uyarıdır.
Bu bir hüküm değil, kontrol işaretidir: “şu daire, şu norm zemininde, şu tarihte içtihat değiştirdiğini söyledi”. Sizin kararınızın aşıldığı anlamına gelmez — bakmanız gerektiği anlamına gelir.
3. Kararın dayandığı madde hâlâ yürürlükte mi?
En sessiz hata budur. Karar metni bugünkü terimlerle yazıldığı için eski kanun dönemine ait olduğu aramada anlaşılmaz; ancak dayandığı madde yürürlükten kalkmış ya da değişmiş olabilir. 6100 sayılı HMK, 6098 sayılı TBK ve 6102 sayılı TTK’nın yürürlüğe girdiği dönemler bu bakımdan sınırdır: o tarihten önceki kararların madde dayanağı ayrıca kontrol edilmelidir.
4. Alıntıladığınız cümle çoğunluk görüşü mü?
Kararın sonunda yer alan karşı oy, kararın görüşü değildir. Karşı oydaki bir cümle çoğu zaman daha net ve daha “alıntılık” yazılmıştır — tam da bu yüzden yanlışlıkla alıntılanır. Karşı taraf bunu fark ettiğinde tek cümleyle cevap verir ve dilekçenin o bölümü çöker.
Kontrol basit: alıntıladığınız cümlenin karar metninde nerede geçtiğine bakın. “KARŞI OY” başlığından sonra geçiyorsa kullanmayın; kullanacaksanız karşı oy olduğunu açıkça yazın.
5. Künye gerçekten var mı?
Bir karara ikinci elden ulaştıysanız — bir yazıdan, bir alıntıdan, bir yapay zekâ çıktısından — künyenin resmî kaynakta karşılığı olduğunu görün. Var olmayan künyeye atıf, geri dönüşü olmayan bir hatadır: dosyadaki bütün dayanaklarınızın güvenilirliğini birden düşürür.
Aynı şey alıntı için de geçerli: künye doğru olsa bile, tırnak içine aldığınız cümle karar metninde o haliyle geçmiyor olabilir. Özetlenirken keskinleşmiş bir ifade, mahkemede sizin ifadeniz sayılır.
Beş kontrolün özeti
| Kontrol | Atlanırsa karşı taraf ne der |
|---|---|
| Konuda İBK var mı | “Bu konuda bağlayıcı içtihadı birleştirme kararı var, dayanak ona aykırı.” |
| Daire içtihat değiştirmiş mi | “Dairemiz bu uygulamasından dönmüştür.” |
| Madde yürürlükte mi | “Karar mülga hükme dayanıyor.” |
| Cümle çoğunluk görüşü mü | “Alıntılanan ifade karşı oydur, kararın görüşü değildir.” |
| Künye ve alıntı doğru mu | “Bu künyede böyle bir karar yok / bu cümle kararda geçmiyor.” |
Bunu her karar için elle yapmak
Beş kontrolün her biri tek başına birkaç dakika sürer; on kararlık bir dilekçede yarım güne çıkar. LEGAPRO İçtihat Pro bu işi araç haline getirir: künye kaynağından doğrulanır, alıntının karar metninde geçip geçmediği denetlenir, karşı oydan gelen cümle dilekçeye konmaz ve konmama sebebi yazılır, içtihadı birleştirme kararları daire kararlarından önce gösterilir.